http://www.atanmakistiyorum.com/ Fri, 10 Sep 2010 12:43:48 +0300 MyBB http://www.atanmakistiyorum.com/showthread.php?tid=32 Thu, 29 Oct 2009 23:48:29 +0200 http://www.atanmakistiyorum.com/showthread.php?tid=32
EGEMENLİK: Egemenlik yetkisi gök-tanrı tarafından hükümdar ve ailesine verilir

Buna anlayışa KUT denir.

HÜKÜMDARLIK SEMBOLERİ

Otağ-hükümdar çadırı

Tuğ-sancak,bayrak

Taht

Davul

Ferman

HÜKÜMDARLIK ÜNVANLARI

Han – Hakan – kağan-il teber – yabgu

TAHTA GEÇME USULÜ

Tigin denilen prensler;Vasiyet,kurultay kararı,boy beylerinin ittifakı ile tahta geçerlerdi

Not: ailenin her erkek üyesi yönetimde yer alırdı

HATUN-HÜKÜMDAR EŞLERİ

Kağanın bazı yetkilerini kullanabilirdi bunlar;

Kağana vekalet etmek

Kurultaya katılmak

Elçi yollamak ve kabul etmek gibi siyasi yetkiler

KURULTAY(Keneş-kengeş)

*Devlet meclisidir…üyeleri

Hakan – Hatun – Hanedan mensupları – hükümet üyeleri – boy beyleri

Not:boy beylerinin katılması geniş halk tabanının temsil edildiğinin göstergesidir.

KURULTAYIN GÖREV VE YETKİLERİ

Hakanı seçmek

Ülkenin genel politikasını belirlemek

İnsan ve hayvan sayımını yapmak

Yılda bir kez yapılan atalar mağarasındaki dini törene katılmak

Yargılama yapmak

Not:kurultayın aldığı kararlar genellikle hakan tarafından da kabul edilirdi. Özünde ise kut sahibi olan hakan son kararı verebilirdi. Bu nedenle bir danışma organı sayılırdı

Ülke yönetiminde ikili sitem söz konusu idi.buna göre ülke toprakları merkez sağ ve sol olmak üzere bölümlere ayrılırdı.doğu kutsal olduğu için bu bölgeyi KAĞAN yönetirdi.

Bu dönemde devlet’e: İl millete ise Budun denirdi.

Yabgu: hükümdar ailesinden gelenlere verilen ad

Şad: vezir

Tarhan: komutan

Todun: vergi işlerine bakan kişi

ORDU

Türklerde ücretli askerlik yoktur.genel olarak atlı askerlerde oluşur.

Tarihi süreç içinde en az değişiklik askerlikte olmuştur

Kılıç – ok- yay- kargı başlıca silahlardır

ZANAATKARLIK

Madencilik : özellikle demircilik gelişmiştir. Savaş araçlarına duyulan yoğun ihtiyaçtan dolayı

Dokumacılık:hayvansal ürünlere sahip oldukları için gelişme gösterir.keçe halı –kilim üretilir. İpek ise çinden alınmıştır

DİN VE İNANIŞ

En yaygın inanış gök tanrı dinidir. Şamanizm de etkili olmuştur.eski Türklerde atalara büyük saygı vardı. Ataların mezarları kutsal sayılırdı bu yüzden mezar başlarına balbal adı verilen heykeller dikilirdi. bu mezarlara kurgan adı verilirdi. Türklerde ilk din değiştirin Uygurlardır, sonra Hazarlarda Museviliği benimsemişlerdir.

Din adamlarına : kam, şaman ve baksı denirdi

Cenaze merasimlerine ise : yuğ denirdi

Kam – şaman ; din adamlığı babadan oğula anneden kızına geçerdi

Eğitimle dinsel özellik elde edilemez

Devlet işlerine din adamı karışmazdı(laik)

Dini eğitimin verildiği tapınak yada manastır gibi yapılar yoktur.(Uygurlara kadar)

Sonuç : devlet laik yapıdadır,din değiştirme kolaylıkla yapılabilirdi

Din adamları sınıfı ortaya çıkmaz

Not: tek tanrı inancı

Dinsel hoşgörü

Coğrafi değişim

Ticari ilişkiler

Siyasi hakimiyet gibi nedenlerle Türkler çeşitli dinlere girmişlerdi

HUKUK,TOPLUM YAŞAMI VE EKONOMİ

Eski Türklerde devlet ve toplum düzeni gelenek ve göreneklere göre biçimlenmiştir. Yazısız olan bu kurallara Töre denirdi. İlk Türk devletleri göçebe yaşadıkları için hukuk kuralları fazla gelişmemiştir. Bu yüzden uzun süren hapisler söz konusu değil

Yerleşik hayata Uygurlarla geçilmiş, bu dönemden sonra Türkler arasında tarım,ticaret ve sanat gelişmeye başlamış bunun sonucu olarak şehirler kurulmuş ve yazılı hukk kuralları ortaya çıkmıştır.

*İslamiyet öncesi Türklerde,hunlar zamanından itibaren ticarete büyük önem verilmiştir. Özellikle ipek yolu ticareti

YAZI,DİL VE EDEBİYAT

İlk yazıyı Göktürkler kullanmıştır. Bu alfabe ile Türklerin bilinen ilk ed(ebi metni Orgun yazıtları (Orhun abidelerı) yazılmıştır. Bu yazıt vezir tonyukuk-kültügin ve bilge kağan adına dikilmiştir

Türklerin kullandıkları ikinci alfabe Uygur alfabesidir. Ayrıca Uygurlar kağıt ve matbaayı kullanan ilk türk devletidir (çinden alınmıştır)

Birde yenisey yazıtları vardır bunlar Kırgız Türklerinin mezar taşlarına yzılmıştır

Sözlü Edebiyat:

Savlar :ata sözleri

Sagu: ağıt

Koşuk:kopuz denilen müzik aleti eşliğinde söylenen şiir

Destanlar:

1.Oğuz kağan destanı:Hunlara aittir.oğuz kağanın yaşamını anlatır

2.Ergenekon destanı: Göktürklere aittir. Türklerin tarih sahnesi ilk çıkışını anlatır

3.Türeyiş ve Göç destanı: Uygurlara ait, Uygurların yaşamını anlatır

4.Şu destanı: saka Türklerine aittir

5.Manas destanı: Kırgızlara ait en uzun destandır

Orhun Yazıtları (II.göktürk-kutluk dev.)

Yazıtların İçeriği: Göktürk devletinin kuruluşu ve gelişmesi

-Yönetici ve halkın karşılıklı görevleri

-Dönemin siyasal olayları.hukuk,din ve inanışlar hakkında bilgi verir

ÖNEMİ : İlk türk alfabesi kullanılmış. İlk yazılı milli tarih kaynaktır,ulusalcı bir anlayışla yazılmış. Tarihi döneme bu yazıtla girilmiştir.

Yenisey yazıtları : Kırgızlara ait mezar taşı yazılarıdır

Karabalsagun yazıtı: Uygurlara ait mani dininin anlayışını anlat

Not: Türkler;dini-coğrafi-ticari-kültürel değişimlerin etkisiyle ; Uygur,sogd,kyril,İbrani,Latin alfabelerini kullanmışlardır

TÜRK İSLAM DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET

Türkler 751 yılında arap(Abbasi) Çin savaşında (Talas)Arapların yanında savaşarak Müslümanlığı benimsediler.

*Kitle halinde Müslümanlığı kabul eden ilk türk topluluğu Karluklardır

Talas savaşı sonucunda: Çinlilerin orta asya egemenliği sona erdi ve Türkler islamiyeti benimsemeye başladı

*Çinlilerden alınan kağıt ve matbaa Türkler aracılığı ile Araplara geçti

*Türklerin din değiştirme nedenleri sadece bu değildir, onun dışında din ve inanış benzerliği. Cihat anlayışı ve ekonomik etkenler

DEVLET YÖNETİMİ

Karahanlılar hükümdara Han gazneliler ve Selçuklular ise Sultan ünvanını kullandılar

Selçuklularda sultanın görevleri

Savaş ve barışla ilgili temel politikaları saptar.

Vergileri belirler

Ferman yayınlar

Orduya komutanlık eder

Yüksek mahkemeye başkanlık eder

*Selçuklular dini bakımdan halifeye bağlıdır, yani din işlerine halife bakar(laiktir)

B. Selçuklularda Saltanat Sembolleri

Taht. Tac. Yüzük. Sikke. Hutbe. Növbet(sultanın bulunduğu yerde çalan orkestra)

*Melik:sultanın erkek çocukları vali olarak atanırlar. Onları eğitmek üzere bir Atabey atanır.

Not: devletin zayıflamaya başlamasıyla atabeyler bulundukları yerlerde bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir.

ORDU

Ordunun en güçlü olduğu dönem Selçuklular dönemidir.Selçuklu ordusu şu bölümlerde oluşur

1:Gulemanı saray : saray köleleri da bilinen bu ordunun çoğunluğu Türklerden oluşmuştur. Doğrudan sultana bağlı ücretli askerlerdir

2:Hassa ordusu=sarayda yetiştirilen ve çoğunluğu devşirme olan Müslüman olmayan çocuk ve gençlerdi. Maaş yerine ikta denilen toprak verilirdi

3:Eyalet askerleri: eyaletlerde emir ve meliklere bağlı askerlerdir(ikta alırlar)

4:Türkmenler : sadece savaş zamanında orduya katılır

Karahanlılarda hassa denilen çeşitli milletlerden oluşan ücretli bir ordu vardır(Osmanlı kapıkulunun ilk şekli)

Gaznelilerde ise ordunun tamamı ücretlidir

TOPRAK SİSTEMİ

Bütün türk İslam devletlerinde toprak devlete aittir sadece kullanım hakkı kişi yada kurumlardaydı

1: Mülk toprakları: kişiye ait satılabilir,miras bırakılabilirdi

2: vakıf arazileri: hayır kurumları ve toplumsal ihtiyaçlar için kullanılır

3: miri topraklar: devlete ait arazilerdir. Bu topraklarda ikta sistemi oluşturularak topraktan sonuna kadar yararlanılmıştır.

4: ikta topraklar: gelirleri hizmet karşılığı olarak üst düzey devlet görevlilerine ve askerlere maaş karşılığı verilen araziledir

Not: türk İslam devletlerinde çiftçi toprağı kullandığı sürece ona sahip olur ve erkek evlada miras bırakabilir.

HUKUK TOPLUM YAŞAMI VE EKOMONİ

Hukuk şerri ve örfi olarak ikiye ayrılır

Şerri hukuk: buna kadı bakardı. İslam hukukudur verilen cezaya itiraz edilebilir

Örfi hukuk: Emir-i dad bakardı. Kamu hukukudur bu hukukun kaynağı geleneklerdir ve sultanın fermanlarıdır.kanunlar değişebilir oysa Şerri hukukta kanunlar kesinlikle değişmez

*ordu içindeki davalara kadıasker bakar.

Divanı-ı mezalim: sultanın başkanlık ettiği yüksek mahkemedir.herkes başvurabilir

-kararlar anında alınır ve infaz gerçekleştirilir

Türklerin islamiyeti kabulü ile yerleşik hayat hızlandı.bu dönemde tarım,ticaret,mimari ve sanat canlandı. İlk Müslüman türk devleti olan karahanlılar; tarım,ticaret ve hayvancılıkla ilgilendiler. Kaşgar, Buhara ve Semerkant önemli şehirlerdir

Gazneliler ise hindistanda ipekyolu ve baharat yolunun denetimini ele geçirerek ticareti geliştirdiler. Sulama kanalları açarak tarımda ileri gittiler

VERGİLER

Öşür : Müslümanlardan alınırdı

Haraç : Müslüman olmayanlardan alınırdı

Cizye : askerlik karşılığı gayrimüslümlerden alınırdı

Ağnam : küçük baş hayvanlardan alınırdı

Avarız : olağanüstü durumlarda alınırdı

EDEBİYAT

Kutadgu bilig : Yusuf has hacip = Uygur alfabesi ile yazılmış ilk edebi üründür. Hükümdara öğütler içerir. Türkçe ilk siyasetnamedir

Divan-ı lügat-ı türk:kaşgarlı Mahmut =Araplara Türkçeyi öğretmek için yazılmış sözlüktür

Atabetül hakayık : edip Ahmet =ahlak kitabıdır

Divan-ı hikmet : Ahmet yesevi =tasavvuf şiirleri yer alır.türklere İslam dinini özendirmek için yazılmıştır

DİL

Karahanlılar her alanda Türkçeyi kullanmışlardır

Gazne – B.Selçuklular ve Tolunoğlu akşit ler ise Arapça ve Farsça dillerini kullanmışlar

BİLİM

Farabi: matematik-fizik-mantık-felsefe

İbni sina: tıp

Gazali: felsefe

El biruni: astronomi-coğrafya-tarih

EĞİTİM: ilk medreseleri gazneliler kurmuştur

Medresenin hem mali hemde bilimsel özerkliği vardır

b.selçuklular batinilerin yıkıcı çalışmalarını önlemek için nizamül mülk,bağdatta nizamiye medresesini kurmuştur.]]>
EGEMENLİK: Egemenlik yetkisi gök-tanrı tarafından hükümdar ve ailesine verilir

Buna anlayışa KUT denir.

HÜKÜMDARLIK SEMBOLERİ

Otağ-hükümdar çadırı

Tuğ-sancak,bayrak

Taht

Davul

Ferman

HÜKÜMDARLIK ÜNVANLARI

Han – Hakan – kağan-il teber – yabgu

TAHTA GEÇME USULÜ

Tigin denilen prensler;Vasiyet,kurultay kararı,boy beylerinin ittifakı ile tahta geçerlerdi

Not: ailenin her erkek üyesi yönetimde yer alırdı

HATUN-HÜKÜMDAR EŞLERİ

Kağanın bazı yetkilerini kullanabilirdi bunlar;

Kağana vekalet etmek

Kurultaya katılmak

Elçi yollamak ve kabul etmek gibi siyasi yetkiler

KURULTAY(Keneş-kengeş)

*Devlet meclisidir…üyeleri

Hakan – Hatun – Hanedan mensupları – hükümet üyeleri – boy beyleri

Not:boy beylerinin katılması geniş halk tabanının temsil edildiğinin göstergesidir.

KURULTAYIN GÖREV VE YETKİLERİ

Hakanı seçmek

Ülkenin genel politikasını belirlemek

İnsan ve hayvan sayımını yapmak

Yılda bir kez yapılan atalar mağarasındaki dini törene katılmak

Yargılama yapmak

Not:kurultayın aldığı kararlar genellikle hakan tarafından da kabul edilirdi. Özünde ise kut sahibi olan hakan son kararı verebilirdi. Bu nedenle bir danışma organı sayılırdı

Ülke yönetiminde ikili sitem söz konusu idi.buna göre ülke toprakları merkez sağ ve sol olmak üzere bölümlere ayrılırdı.doğu kutsal olduğu için bu bölgeyi KAĞAN yönetirdi.

Bu dönemde devlet’e: İl millete ise Budun denirdi.

Yabgu: hükümdar ailesinden gelenlere verilen ad

Şad: vezir

Tarhan: komutan

Todun: vergi işlerine bakan kişi

ORDU

Türklerde ücretli askerlik yoktur.genel olarak atlı askerlerde oluşur.

Tarihi süreç içinde en az değişiklik askerlikte olmuştur

Kılıç – ok- yay- kargı başlıca silahlardır

ZANAATKARLIK

Madencilik : özellikle demircilik gelişmiştir. Savaş araçlarına duyulan yoğun ihtiyaçtan dolayı

Dokumacılık:hayvansal ürünlere sahip oldukları için gelişme gösterir.keçe halı –kilim üretilir. İpek ise çinden alınmıştır

DİN VE İNANIŞ

En yaygın inanış gök tanrı dinidir. Şamanizm de etkili olmuştur.eski Türklerde atalara büyük saygı vardı. Ataların mezarları kutsal sayılırdı bu yüzden mezar başlarına balbal adı verilen heykeller dikilirdi. bu mezarlara kurgan adı verilirdi. Türklerde ilk din değiştirin Uygurlardır, sonra Hazarlarda Museviliği benimsemişlerdir.

Din adamlarına : kam, şaman ve baksı denirdi

Cenaze merasimlerine ise : yuğ denirdi

Kam – şaman ; din adamlığı babadan oğula anneden kızına geçerdi

Eğitimle dinsel özellik elde edilemez

Devlet işlerine din adamı karışmazdı(laik)

Dini eğitimin verildiği tapınak yada manastır gibi yapılar yoktur.(Uygurlara kadar)

Sonuç : devlet laik yapıdadır,din değiştirme kolaylıkla yapılabilirdi

Din adamları sınıfı ortaya çıkmaz

Not: tek tanrı inancı

Dinsel hoşgörü

Coğrafi değişim

Ticari ilişkiler

Siyasi hakimiyet gibi nedenlerle Türkler çeşitli dinlere girmişlerdi

HUKUK,TOPLUM YAŞAMI VE EKONOMİ

Eski Türklerde devlet ve toplum düzeni gelenek ve göreneklere göre biçimlenmiştir. Yazısız olan bu kurallara Töre denirdi. İlk Türk devletleri göçebe yaşadıkları için hukuk kuralları fazla gelişmemiştir. Bu yüzden uzun süren hapisler söz konusu değil

Yerleşik hayata Uygurlarla geçilmiş, bu dönemden sonra Türkler arasında tarım,ticaret ve sanat gelişmeye başlamış bunun sonucu olarak şehirler kurulmuş ve yazılı hukk kuralları ortaya çıkmıştır.

*İslamiyet öncesi Türklerde,hunlar zamanından itibaren ticarete büyük önem verilmiştir. Özellikle ipek yolu ticareti

YAZI,DİL VE EDEBİYAT

İlk yazıyı Göktürkler kullanmıştır. Bu alfabe ile Türklerin bilinen ilk ed(ebi metni Orgun yazıtları (Orhun abidelerı) yazılmıştır. Bu yazıt vezir tonyukuk-kültügin ve bilge kağan adına dikilmiştir

Türklerin kullandıkları ikinci alfabe Uygur alfabesidir. Ayrıca Uygurlar kağıt ve matbaayı kullanan ilk türk devletidir (çinden alınmıştır)

Birde yenisey yazıtları vardır bunlar Kırgız Türklerinin mezar taşlarına yzılmıştır

Sözlü Edebiyat:

Savlar :ata sözleri

Sagu: ağıt

Koşuk:kopuz denilen müzik aleti eşliğinde söylenen şiir

Destanlar:

1.Oğuz kağan destanı:Hunlara aittir.oğuz kağanın yaşamını anlatır

2.Ergenekon destanı: Göktürklere aittir. Türklerin tarih sahnesi ilk çıkışını anlatır

3.Türeyiş ve Göç destanı: Uygurlara ait, Uygurların yaşamını anlatır

4.Şu destanı: saka Türklerine aittir

5.Manas destanı: Kırgızlara ait en uzun destandır

Orhun Yazıtları (II.göktürk-kutluk dev.)

Yazıtların İçeriği: Göktürk devletinin kuruluşu ve gelişmesi

-Yönetici ve halkın karşılıklı görevleri

-Dönemin siyasal olayları.hukuk,din ve inanışlar hakkında bilgi verir

ÖNEMİ : İlk türk alfabesi kullanılmış. İlk yazılı milli tarih kaynaktır,ulusalcı bir anlayışla yazılmış. Tarihi döneme bu yazıtla girilmiştir.

Yenisey yazıtları : Kırgızlara ait mezar taşı yazılarıdır

Karabalsagun yazıtı: Uygurlara ait mani dininin anlayışını anlat

Not: Türkler;dini-coğrafi-ticari-kültürel değişimlerin etkisiyle ; Uygur,sogd,kyril,İbrani,Latin alfabelerini kullanmışlardır

TÜRK İSLAM DEVLETLERİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET

Türkler 751 yılında arap(Abbasi) Çin savaşında (Talas)Arapların yanında savaşarak Müslümanlığı benimsediler.

*Kitle halinde Müslümanlığı kabul eden ilk türk topluluğu Karluklardır

Talas savaşı sonucunda: Çinlilerin orta asya egemenliği sona erdi ve Türkler islamiyeti benimsemeye başladı

*Çinlilerden alınan kağıt ve matbaa Türkler aracılığı ile Araplara geçti

*Türklerin din değiştirme nedenleri sadece bu değildir, onun dışında din ve inanış benzerliği. Cihat anlayışı ve ekonomik etkenler

DEVLET YÖNETİMİ

Karahanlılar hükümdara Han gazneliler ve Selçuklular ise Sultan ünvanını kullandılar

Selçuklularda sultanın görevleri

Savaş ve barışla ilgili temel politikaları saptar.

Vergileri belirler

Ferman yayınlar

Orduya komutanlık eder

Yüksek mahkemeye başkanlık eder

*Selçuklular dini bakımdan halifeye bağlıdır, yani din işlerine halife bakar(laiktir)

B. Selçuklularda Saltanat Sembolleri

Taht. Tac. Yüzük. Sikke. Hutbe. Növbet(sultanın bulunduğu yerde çalan orkestra)

*Melik:sultanın erkek çocukları vali olarak atanırlar. Onları eğitmek üzere bir Atabey atanır.

Not: devletin zayıflamaya başlamasıyla atabeyler bulundukları yerlerde bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir.

ORDU

Ordunun en güçlü olduğu dönem Selçuklular dönemidir.Selçuklu ordusu şu bölümlerde oluşur

1:Gulemanı saray : saray köleleri da bilinen bu ordunun çoğunluğu Türklerden oluşmuştur. Doğrudan sultana bağlı ücretli askerlerdir

2:Hassa ordusu=sarayda yetiştirilen ve çoğunluğu devşirme olan Müslüman olmayan çocuk ve gençlerdi. Maaş yerine ikta denilen toprak verilirdi

3:Eyalet askerleri: eyaletlerde emir ve meliklere bağlı askerlerdir(ikta alırlar)

4:Türkmenler : sadece savaş zamanında orduya katılır

Karahanlılarda hassa denilen çeşitli milletlerden oluşan ücretli bir ordu vardır(Osmanlı kapıkulunun ilk şekli)

Gaznelilerde ise ordunun tamamı ücretlidir

TOPRAK SİSTEMİ

Bütün türk İslam devletlerinde toprak devlete aittir sadece kullanım hakkı kişi yada kurumlardaydı

1: Mülk toprakları: kişiye ait satılabilir,miras bırakılabilirdi

2: vakıf arazileri: hayır kurumları ve toplumsal ihtiyaçlar için kullanılır

3: miri topraklar: devlete ait arazilerdir. Bu topraklarda ikta sistemi oluşturularak topraktan sonuna kadar yararlanılmıştır.

4: ikta topraklar: gelirleri hizmet karşılığı olarak üst düzey devlet görevlilerine ve askerlere maaş karşılığı verilen araziledir

Not: türk İslam devletlerinde çiftçi toprağı kullandığı sürece ona sahip olur ve erkek evlada miras bırakabilir.

HUKUK TOPLUM YAŞAMI VE EKOMONİ

Hukuk şerri ve örfi olarak ikiye ayrılır

Şerri hukuk: buna kadı bakardı. İslam hukukudur verilen cezaya itiraz edilebilir

Örfi hukuk: Emir-i dad bakardı. Kamu hukukudur bu hukukun kaynağı geleneklerdir ve sultanın fermanlarıdır.kanunlar değişebilir oysa Şerri hukukta kanunlar kesinlikle değişmez

*ordu içindeki davalara kadıasker bakar.

Divanı-ı mezalim: sultanın başkanlık ettiği yüksek mahkemedir.herkes başvurabilir

-kararlar anında alınır ve infaz gerçekleştirilir

Türklerin islamiyeti kabulü ile yerleşik hayat hızlandı.bu dönemde tarım,ticaret,mimari ve sanat canlandı. İlk Müslüman türk devleti olan karahanlılar; tarım,ticaret ve hayvancılıkla ilgilendiler. Kaşgar, Buhara ve Semerkant önemli şehirlerdir

Gazneliler ise hindistanda ipekyolu ve baharat yolunun denetimini ele geçirerek ticareti geliştirdiler. Sulama kanalları açarak tarımda ileri gittiler

VERGİLER

Öşür : Müslümanlardan alınırdı

Haraç : Müslüman olmayanlardan alınırdı

Cizye : askerlik karşılığı gayrimüslümlerden alınırdı

Ağnam : küçük baş hayvanlardan alınırdı

Avarız : olağanüstü durumlarda alınırdı

EDEBİYAT

Kutadgu bilig : Yusuf has hacip = Uygur alfabesi ile yazılmış ilk edebi üründür. Hükümdara öğütler içerir. Türkçe ilk siyasetnamedir

Divan-ı lügat-ı türk:kaşgarlı Mahmut =Araplara Türkçeyi öğretmek için yazılmış sözlüktür

Atabetül hakayık : edip Ahmet =ahlak kitabıdır

Divan-ı hikmet : Ahmet yesevi =tasavvuf şiirleri yer alır.türklere İslam dinini özendirmek için yazılmıştır

DİL

Karahanlılar her alanda Türkçeyi kullanmışlardır

Gazne – B.Selçuklular ve Tolunoğlu akşit ler ise Arapça ve Farsça dillerini kullanmışlar

BİLİM

Farabi: matematik-fizik-mantık-felsefe

İbni sina: tıp

Gazali: felsefe

El biruni: astronomi-coğrafya-tarih

EĞİTİM: ilk medreseleri gazneliler kurmuştur

Medresenin hem mali hemde bilimsel özerkliği vardır

b.selçuklular batinilerin yıkıcı çalışmalarını önlemek için nizamül mülk,bağdatta nizamiye medresesini kurmuştur.]]>